Lieve Cox en Luc Hamelinck hebben hun reisimpressies naar aanleiding van het WSF neergeschreven in een boekje.
Het wereld sociaal forum in Dakar vormt de 10° uitgave in de reeks van de wereld sociale fora. Naar aanleiding van deze verjaardag, is het goed stil te staan bij de beweging van de anders globalisten.
Sinds half de jaren 1990 is er uiteraard een hele evolutie doorgemaakt. Ook al kan men niet echt spreken van één beweging van anders globalisten (er zijn heel wat onderdelen in de aandachtspunten) is men zich in ’t algemeen meer bewust geworden van de problematiek die is aangebracht door anders globalisten.
De enen leggen meer nadruk op sociale kwesties, anderen dan weer eerder op problemen van menselijke waardigheid, of nog op klimatologische aspecten, … enz. Men is er zich de afgelopen tijd veel meer van bewust geworden dat liberalisme en kapitalisme veel verder reiken dan het louter economische.
Eigenlijk moet men goed weten wat er in de wereld gaande is om de evolutie te kunnen aansturen. Een optimistisch uitgangspunt is eigenlijk toch wel belangrijk, wil men geloven in de maakbaarheid van de toekomst. Eigenlijk moet men uit de crisissen van de afgelopen jaren en uit de analyse van de toestand in de wereld, zich er voldoende van bewust zijn dat de ‘oude’ modellen niet meer volstaan. Er moet gestreefd worden naar een andere manier van aanpakken. Het blijft zoeken naar de manier waarop we dit concreet moeten doen. Maar de ambitie is niet min: hoe veranderen we eigenlijk de wereld?
Je mag ervan uitgaan dat er 3 grote debatten in de beweging zijn:
Naar gelang men zich meer rationeel opstelt, dan wel uitgaat van de emotionaliteit, geven mensen een ander antwoord op die vragen.
Tegelijk is er een voortdurende bekommernis rond de legitimering van de beweging.
Anders globalisten beschouwen vakbonden wel eens als ‘geinstitutionaliseerde’ organisaties. Niets is nochtans minder waar: eigenlijk zijn de vakbonden een der belangrijkste organisaties met een directe aansluiting met de basis. De aanwezigheid van militanten op het terrein en de interne democratie zijn tegelijk sterke punten. Het ACV heeft op z’n congres 4 hoofdlijnen uitgezet om vanuit de vakbonden hieraan te werken:
Sommige ideeën vanuit de anders globalisten, zoals de invoering van de Tobin taks of het belang van een behoorlijke fiscaliteit, zijn vandaag verworven als concept, zelfs op het niveau van de G20. 10 jaar na Seatle, is klimaat een hot issue. … enz. Op dit soort punten krijgt de beweging dus eigenlijk gelijk’. Maar de problemen zijn niet weg. Er moeten nieuwe maatregelen worden genomen. Het ideologisch debat moet worden omgezet in politieke realisaties. Dat is eerst en vooral nodig op het vlak van de werkgelegenheid. Anders geraken vele mensen eigenlijk niet uit de problemen.
De internationale vakbeweging heeft daarom op het sociaal forum 2 jaar terug, in Nairobi, daarom de ‘decent work’ campagne gelanceerd; ‘decent work’ is de basis voor ‘decent life’.
We kampen met het probleem dat de wereldleiders eigenlijk niet bereid zijn af te stappen van de agenda van de liberalisering. Zolang men dat niet doet, zal het zeer moeilijk zijn om tot een eerlijker wereld te komen.
Men mag niet uitsluiten dat de gebeurtenissen in Egypte en Tunesië iets nieuw in gang zetten. Want ze koppelen de problemen van sociale vooruitgang met de kwestie van de vrijheid. Maar dat moet echt nog blijken. De toekomst zal dat uit wijzen.
Er moet in ieder geval meer democratische aansturing komen van de internationale financiële instellingen. Want veel te veel wordt de wereld nog aangestuurd vanuit louter financiële bekommernissen en het winststreven, niet vanuit centrale bekommernis om tot een betere wereld te komen. De ideeën vanuit de anders globale beweging zullen dus blijvend moeten worden uitgedragen.
De 10° verjaardag van het sociaal forum is voor de beweging van de anders globalisten niet het einde: alleen beweging geeft perspectief!
Het organiseren van een workshop over ‘domestic workers’ is toch wel belangrijk vanuit problemen van sociale rechten en rechtvaardigheid. Want het betrokken huispersoneel wordt traditioneel niet als echte werknemers worden beschouwd, maar veeleer als een soort huisslaven, die alleen maar moeten doen wat hun meester ze opdraagt.
Meestal gaat het om vrouwen en meisjes die al van 10-jarige leeftijd volledig van hun gezin worden gescheiden. Ieder contact met hun gezin van oorsprong, familie of zelfs met hun kinderen wordt op die manier verbroken. De betrokken vrouwen worden volledig afgescheiden van ieder normaal leven, waardoor ze eigenlijk een zo goed als opgesloten bestaan leiden. Van een loon, laat staan van andere rechten, is geen sprake.
Opkomen voor de rechten van huispersoneel komt dus eigenlijk neer op het vrijwaren van de elementaire menselijke waardigheid. In de wereld zouden ruim 100 miljoen mensen in dat soort omstandigheden leven.
Het is uiteraard erg moeilijk de vrouwen in zo’n omstandigheden te organiseren.
In verschillende landen is men de afgelopen jaren er toch toe gekomen van de betrokken vrouwen onderling in contact te brengen en te organiseren via een vakbond. In de regel worden overheden via de media onder druk gezet. In landen als Peru soms met de grootste problemen, omdat de vakbonden er door de regering soms worden gelijk gesteld met terroristische organisaties.
Via de internationale vakbondsorganisatie brengt men die verschillende nationale organisaties met elkaar in contact, zodat ze kunnen optreden als een netwerk.
In juni van dit jaar zou binnen de IAO – Internationale arbeidsorganisatie, een conventie moeten worden uitgewerkt over de basisrechten van huispersoneel. Men hoopt dat dit een doorbraak kan betekenen voor de betrokken mensen. Maar gewonnen is de zaak nog niet, want alles zal afhangen van de inhoud van hetgeen wordt uitgewerkt. Vanuit het forum wordt opgeroepen om de regeringen onder druk te zetten om te komen tot een goede conventie. Doelstelling is werk als huispersoneel gelijk te stellen met een gewone arbeidsrelatie.
De zaak is lang niet gewonnen: de Arabische landen zijn tegen, Europa twijfelt nog over z’n houding. China, India, de meeste Afrikaanse landen, Zuid-Amerika en de VS zijn de conventie wel meer genegen (ook al zal de VS ze wellicht niet ratificeren).
En we weten het, zelfs als er een conventie komt, zal ze nog altijd op het terrein moeten worden waar gemaakt. Dat leert alvast de situatie in Zuid-Afrika, waar men in vergelijking met vele andere landen een relatief goede wetgeving over deze kwestie heeft, maar waar die in veel gevallen in feite dode letter blijft.
Toevallig komen we ter gelegenheid van het forum een van onze vroegere WVA bekenden tegen, Faustina, die vandaag in Dakar een functie uitoefent als expert in arbeidszaken voor het BIT – Bureau International du Travail (dat afhangt van de Internationale arbeidsorganisatie). De IAO heeft over Afrika 8 regionale kantoren.
Vanuit het BIT poogt men onder meer door contacten, gesprekken, advies en begeleiding de vakbonden te helpen in hun uitbouw. In ons gesprek leren we dat de vakbonden in Senegal erg verdeeld zijn. In een reeks gevallen gaat het om kleine groepjes, die door sommige leiders worden gebruikt als een mogelijke inrijpoort voor een beter eigen bestaan, eerder dan een echt instrument om de rechten van werknemers te verdedigen. In zo’n situaties regeert cliëntelisme en vinden mensen het bijvoorbeeld belangrijk dat hun syndicale leider erin slaagt de mensen eten te geven.
Het komt er dus op aan diegenen die het wel goed menen met een echte syndicale aanpak te versterken, ervoor te zorgen dat vakbonden zich goed organiseren en echt werken rond de verbetering van de arbeidsomstandigheden en rechten van werknemers. Dat vergt meer organiserend vermogen, vorming en begeleiding.
Openbaar vervoer is er hier eigenlijk niet: mensen worden volgestouwd in soms kleurrijk beschilderde busjes die hun tochtje pas lijken aan te vatten als er voldoende mensen achteraan uit het busje hangen.